ਜਪਾਨ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸਾਫ਼-ਸੁਥਰੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇੱਥੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਗੱਲ ਅਕਸਰ ਹੈਰਾਨੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀ ਹੈ—ਸੜਕਾਂ ਇੰਨੀਆਂ ਸਾਫ਼ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਜਨਤਕ ਥਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਕੂੜੇਦਾਨ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਟੋਕੀਓ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੇ ਸਮੇਂ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਕੌਫੀ ਦੇ ਖਾਲੀ ਕੱਪ, ਸਨੈਕਸ ਦੇ ਰੈਪਰ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੂੜਾ ਸੁੱਟਣ ਲਈ ਕਈ ਵਾਰ ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਕੂੜੇਦਾਨ ਲੱਭਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।
* 1995 ਦੇ ਹਮਲੇ ਨੇ ਬਦਲ ਦਿੱਤੀ ਤਸਵੀਰ
ਜਪਾਨ ਵਿੱਚ ਕੂੜੇਦਾਨਾਂ ਦੀ ਕਮੀ ਪਿੱਛੇ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਾਰਨ ਮਾਰਚ 1995 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸਰੀਨ ਗੈਸ ਹਮਲਾ ਵੀ ਹੈ। ਔਮ ਸ਼ਿਨਰਿਕਿਓ ਗਰੁੱਪ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ ਟੋਕੀਓ ਮੈਟਰੋ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਲਾਈਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਵਿੱਚ 14 ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ।
ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਕਈ ਜਨਤਕ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਕੂੜੇਦਾਨ ਹਟਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਹੋਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਅੱਤਵਾਦੀ ਹਮਲਿਆਂ ਨੇ ਵੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੀਤੀਆਂ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।
* ਸਿਰਫ਼ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨਹੀਂ, ਖਰਚਾ ਵੀ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ
ਮਾਹਿਰਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਕੂੜੇਦਾਨਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਦਾ ਕਾਰਨ ਸਿਰਫ਼ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਸਥਾਨਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਾਂ ਨੇ ਕੂੜੇਦਾਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਘਟਾਉਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਇਸ ਲਈ ਵੀ ਕੀਤਾ ਕਿ ਲੋਕ ਆਪਣਾ ਕੂੜਾ ਘਰ ਲੈ ਕੇ ਜਾਣ।
ਕਿਓਟੋ ਵਿੱਚ 2011 ਤੋਂ ਸੜਕਾਂ ‘ਤੇ ਲੱਗੇ ਕੂੜੇਦਾਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਕਮੀ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਦਾ ਇੱਕ ਕਾਰਨ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਕੁਝ ਲੋਕ ਜਨਤਕ ਕੂੜੇਦਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਘਰੇਲੂ ਕੂੜਾ ਸੁੱਟਣ ਲੱਗ ਪਏ ਸਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਫ਼ਾਈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦਾ ਖਰਚਾ ਵਧ ਰਿਹਾ ਸੀ।
* ਫਿਰ ਜਪਾਨ ਦੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ਇੰਨੀਆਂ ਸਾਫ਼ ਕਿਵੇਂ?
ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦਾ ਜਵਾਬ ਜਪਾਨੀ ਸਮਾਜ ਦੀਆਂ ਆਦਤਾਂ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚੱਲ ਰਹੀਆਂ ਸਰਕਾਰੀ ਨੀਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
ਸਥਾਨਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਾਂ ਨੇ ਕੂੜਾ ਨਾ ਸੁੱਟਣ ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਮੁਹਿੰਮਾਂ, ਸੜਕਾਂ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ ਅਤੇ ਅਜਿਹੇ ਵਾਤਾਵਰਣਕ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ‘ਤੇ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਨਤਕ ਥਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਕੂੜਾ ਸੁੱਟਣ ਤੋਂ ਰੋਕਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਜਪਾਨੀ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀ ਨਾ ਦੇਣ ਦੀ ਸੋਚ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਜਪਾਨ ਵਿੱਚ ਤੁਰਦਿਆਂ ਜਾਂ ਰੇਲਗੱਡੀ ਵਿੱਚ ਸਫ਼ਰ ਕਰਦਿਆਂ ਖਾਣਾ-ਪੀਣਾ ਵੀ ਕਈ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਘੱਟ ਆਮ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਦੌਰਾਨ ਕੂੜਾ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਦੇ ਮੌਕੇ ਵੀ ਘੱਟ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
* ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਲਈ ਵੱਖਰੀ ਮੁਸ਼ਕਲ
ਹਾਲਾਂਕਿ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵੱਖਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਦਿਨ ਭਰ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦੇ ਹਨ, ਕੌਫੀ ਜਾਂ ਪੀਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਖਰੀਦਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਨੈਕਸ ਖਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਕੂੜਾ ਵੱਧ ਇਕੱਠਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਜਪਾਨ ਵਿੱਚ ਕੂੜੇਦਾਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੋਏ। ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨਾਂ ‘ਤੇ ਅਜੇ ਵੀ ਕਈ ਥਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਕੂੜੇਦਾਨ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਟਿਕਟ ਗੇਟਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ।
ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਟੋਕੀਓ ਦੇ ਸ਼ਿੰਜੁਕੂ ਸਟੇਸ਼ਨ ‘ਤੇ ਕੂੜਾ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਘੁੰਮਣ-ਫਿਰਣ ਵਾਲੇ ਰੋਬੋਟਾਂ ਦੀ ਵੀ ਅਜ਼ਮਾਇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਇਸ ਲਈ ਜਪਾਨ ਦੀਆਂ ਸਾਫ਼ ਸੜਕਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਸਿਰਫ਼ ਕੂੜੇਦਾਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੀਤੀਆਂ, ਸਰਕਾਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧਨ, ਸਮਾਜਿਕ ਆਦਤਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਪਣਾ ਕੂੜਾ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਰੱਖਣ ਦੀ ਆਦਤ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਦਾ ਮਿਲਿਆ-ਜੁਲਿਆ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੈ।